Is een houten snijplank hygiënisch? Alles over bacteriën en schoonmaken
Share
Een houten snijplank ziet er prachtig uit, voelt prettig tijdens het snijden en kan jarenlang meegaan. Toch ontstaat er bij hout regelmatig dezelfde twijfel: is een houten snijplank eigenlijk wel hygiënisch?
Het lijkt een logische vraag. Hout is immers een natuurproduct en heeft, in tegenstelling tot glas of metaal, geen volledig gesloten oppervlak. Zeker wanneer je rauw vlees, vis of andere verse ingrediënten bereidt, wil je weten dat het oppervlak waarop je werkt goed schoon te houden is.
Toch betekent het feit dat hout poreus is niet automatisch dat een houten snijplank onhygiënisch is. De werkelijkheid is genuanceerder. Het materiaal speelt een rol, maar de manier waarop je een snijplank gebruikt, schoonmaakt en laat drogen is minstens zo belangrijk.
Dus: hoe zit het precies met hout, bacteriën en hygiëne?
Waarom wordt hout soms als onhygiënisch gezien?
Het idee is eenvoudig: wanneer je op een houten snijplank snijdt, ontstaan na verloop van tijd kleine gebruikssporen. Vocht en voedselresten zouden daarin kunnen achterblijven en daarmee een voedingsbodem voor bacteriën kunnen vormen.
Dat klinkt aannemelijk.
Daar staat tegenover dat hetzelfde probleem ook bij andere materialen kan ontstaan. Een kunststof snijplank begint bijvoorbeeld met een vrijwel gesloten oppervlak, maar krijgt door het gebruik van messen steeds meer snijgroeven. Ook daarin kunnen vocht en voedselresten terechtkomen.
De vraag is daarom niet alleen of een materiaal vocht kan opnemen.
Veel belangrijker is hoe schoon het oppervlak wordt gehouden en hoe snel het na gebruik weer kan drogen.
Kunnen bacteriën op een houten snijplank overleven?
Net als op vrijwel ieder keukenoppervlak kunnen bacteriën op een houten snijplank terechtkomen. Denk alleen al aan de bereiding van rauwe kip, vlees of vis.
Daarom moet iedere snijplank na gebruik goed worden gereinigd.
Hout heeft daarbij bijzondere eigenschappen. Vocht kan gedeeltelijk in de bovenste structuur van het hout worden opgenomen. Naarmate de plank vervolgens droogt, ontstaat een steeds minder gunstige omgeving voor veel micro-organismen.
Dat betekent niet dat hout zichzelf automatisch schoonmaakt of dat je een houten snijplank na gebruik niet hoeft te wassen. Goede reiniging blijft essentieel.
Wel is het te simpel om te stellen dat een houten snijplank vanwege zijn poreuze structuur per definitie minder hygiënisch is.
Hout of kunststof: wat is hygiënischer?
Dit is waarschijnlijk een van de meest gestelde vragen rondom snijplanken.
Kunststof heeft een duidelijk voordeel: veel kunststof snijplanken kunnen in de vaatwasser worden gereinigd. De hoge temperatuur en intensieve reiniging maken dat praktisch.
Een nieuwe kunststof plank heeft bovendien een relatief glad en gesloten oppervlak.
Maar kunststof blijft niet nieuw.
Iedere beweging van een mes kan kleine beschadigingen veroorzaken. Na intensief gebruik ontstaan zichtbare groeven waarin vuil en vocht kunnen achterblijven. Wanneer een kunststof plank sterk beschadigd raakt, is vervangen daarom verstandig.
Een houten snijplank vraagt een andere manier van onderhoud. Hij kan niet in de vaatwasser en moet na gebruik met de hand worden schoongemaakt en goed worden gedroogd.
Daar staat tegenover dat een kwalitatieve houten plank bij goed onderhoud zeer lang mee kan gaan. Lichte gebruikssporen kunnen bovendien vaak worden hersteld door het oppervlak opnieuw te schuren en te behandelen.
De keuze tussen hout en kunststof draait daarom niet alleen om hygiëne. Gebruik, onderhoud en de staat van de plank zijn minstens zo belangrijk als het materiaal zelf.
Hoe maak je een houten snijplank goed schoon?
Gelukkig hoeft het dagelijkse onderhoud niet ingewikkeld te zijn.
Verwijder na gebruik eerst voedselresten van de plank. Maak de plank vervolgens schoon met warm water, een kleine hoeveelheid afwasmiddel en een zachte spons of borstel.
Maak daarbij het volledige gebruikte oppervlak goed schoon.
Spoel de plank vervolgens af en droog hem direct met een schone doek. Laat hem daarna verder drogen op een plek waar lucht langs het hout kan circuleren.
Een zware houten plank plat en kletsnat op het aanrecht laten liggen is geen goed idee. Het vocht kan dan aan één zijde veel langer aanwezig blijven dan aan de andere.
Door de plank bijvoorbeeld rechtop te laten drogen, kan het vocht gelijkmatiger verdwijnen.
Kan een houten snijplank in de vaatwasser?
Nee.
Dit is misschien wel de belangrijkste onderhoudsregel voor een houten snijplank.
Een vaatwasser combineert langdurig contact met water met hoge temperaturen en vervolgens een relatief snelle droogfase. Massief hout kan hierdoor veel vocht opnemen en vervolgens snel weer verliezen.
Het resultaat kan zijn dat het hout sterk gaat werken.
Daardoor kan een plank kromtrekken, barsten of zelfs scheuren. Ook verlijmde verbindingen worden onnodig zwaar belast.
Een houten snijplank hoort daarom altijd met de hand te worden gereinigd.
Dat kost misschien een minuut extra, maar kan een enorm verschil maken voor de levensduur van de plank.
Moet je een houten snijplank laten weken?
Ook dat kun je beter vermijden.
Een aangekoekte vlek kan de verleiding geven om de plank een tijdje in een volle gootsteen te leggen. Voor massief hout is dat echter geen goede oplossing.
Hoe langer het hout in contact staat met veel water, hoe meer vocht het kan opnemen.
Maak hardnekkige resten daarom liever plaatselijk schoon en spoel de plank daarna af. Laat een houten snijplank nooit langdurig onder water liggen.
Hetzelfde geldt voor een natte plank die uren op een vochtig aanrecht blijft liggen.
Water is bij normaal schoonmaken geen probleem. Langdurige blootstelling aan veel vocht wel.
Hoe zit het met rauw vlees en vis?
Bij rauw vlees, gevogelte en vis is extra aandacht voor keukenhygiëne verstandig, ongeacht het materiaal van je snijplank.
Kruisbesmetting is daarbij een belangrijk risico. Wanneer je bijvoorbeeld rauwe kip snijdt en vervolgens op hetzelfde ongereinigde oppervlak groenten voor een salade bereidt, kunnen micro-organismen worden overgedragen.
Maak de plank daarom grondig schoon voordat je hem voor andere ingrediënten gebruikt.
Wie veel rauw vlees of vis bereidt, kan er ook voor kiezen om daarvoor een aparte snijplank te gebruiken. Zo verklein je de kans op kruisbesmetting en maak je het onderscheid tijdens het koken eenvoudig.
Het probleem is dus niet specifiek hout.
Een ongereinigde glazen, kunststof of houten plank waarop rauwe kip heeft gelegen, moet allemaal worden schoongemaakt voordat je er ander voedsel op bereidt.
Waarom goed drogen zo belangrijk is
Bij het schoonmaken denken we vaak vooral aan water en afwasmiddel. Maar voor een houten snijplank is wat er na het schoonmaken gebeurt minstens zo belangrijk.
Bacteriën gedijen over het algemeen beter in een vochtige omgeving dan op een droog oppervlak.
Daarnaast reageert hout op vocht. Wanneer één zijde van een dikke houten plank langdurig nat blijft terwijl de andere zijde al droog is, kan er verschil in spanning in het hout ontstaan.
Daarom geldt na het wassen:
afdrogen, lucht geven en volledig laten drogen.
Een eenvoudige gewoonte die zowel voor de hygiëne als voor de levensduur van de plank belangrijk is.
Waarom moet een houten snijplank worden geolied?
Naast reinigen en drogen hoort ook periodiek oliën bij het onderhoud van een kwalitatieve houten snijplank.
Een geschikte olie trekt in het hout en helpt voorkomen dat het oppervlak te sterk uitdroogt. Bovendien vermindert een goed onderhouden oppervlak de snelheid waarmee vocht het hout binnendringt.
Hoe vaak oliën nodig is, hangt af van hoe intensief je de plank gebruikt en hoe vaak hij wordt schoongemaakt.
Een eenvoudige indicatie is het uiterlijk en gevoel van het hout. Begint de plank droog, dof of ruw aan te voelen? Dan is het meestal tijd voor een nieuwe behandeling.
Goed onderhoud houdt het hout niet alleen mooier, maar helpt ook om de plank langdurig in goede conditie te houden.
En hoe zit het met kopshout?
Bij een kopshouten snijplank staan de houtvezels anders georiënteerd dan bij een traditionele langshouten plank. Je kijkt als het ware tegen de uiteinden van de vezels aan.
Wanneer een mes het oppervlak raakt, kunnen die vezels enigszins uit elkaar bewegen en daarna grotendeels weer terugveren.
Dat maakt kopshout interessant voor intensief gebruik: lichte snijsporen blijven vaak minder nadrukkelijk zichtbaar en het oppervlak is vriendelijk voor goede keukenmessen.
Maar ook een hoogwaardige kopshouten plank blijft gewoon van massief hout gemaakt.
Dezelfde regels blijven dus gelden: met de hand wassen, niet laten weken, goed laten drogen en regelmatig oliën.
Een hoogwaardige constructie vervangt goed onderhoud niet.
Wanneer moet je een houten snijplank vervangen?
Een van de voordelen van een goede massief houten snijplank is dat gebruikssporen niet direct betekenen dat de plank aan het einde van zijn levensduur is.
Een droog of ruw oppervlak kan opnieuw worden geolied. Diepere gebruikssporen kunnen bij veel massief houten planken zelfs voorzichtig worden weggeschuurd, waarna het oppervlak opnieuw wordt afgewerkt.
Dat is wezenlijk anders dan bij veel dunne of kunststof snijplanken die uiteindelijk simpelweg worden weggegooid.
Er zijn natuurlijk grenzen. Wanneer een plank ernstige, diepe scheuren heeft waarin vuil zich kan ophopen, delen loskomen of het oppervlak niet meer goed schoon te houden is, moet je hem niet zomaar blijven gebruiken.
Maar bij goed gebruik en onderhoud kan een kwalitatieve houten snijplank juist vele jaren meegaan.
Is een houten snijplank dus hygiënisch?
Ja, een houten snijplank kan uitstekend hygiënisch worden gebruikt, mits je hem op de juiste manier schoonmaakt en onderhoudt.
Hout is geen onderhoudsvrij materiaal. Het vraagt iets meer aandacht dan een snijplank die je simpelweg in de vaatwasser kunt zetten. Maar dat maakt het niet automatisch een minder hygiënische keuze.
Was de plank na gebruik met de hand, voorkom langdurig contact met water, laat hem volledig drogen en onderhoud het hout periodiek met een geschikte olie. Besteed bij rauw vlees, vis en gevogelte bovendien altijd extra aandacht aan het voorkomen van kruisbesmetting.
Doe je dat, dan combineert een kwalitatieve houten snijplank hygiëne met een prettig snijoppervlak, lange levensduur en een natuurlijke uitstraling.
En juist daarom kiezen we bij RED voor een product dat niet na een paar maanden vervangen hoeft te worden, maar bedoeld is om jarenlang onderdeel van de keuken te blijven.
